قاطی شدن آب و روغن در سمند و دنا: واشر سرسیلندر یا اویل کولر؟

قاطی شدن آب و روغن در سمند، سورن و دنا همیشه به معنای خرابی واشر سرسیلندر نیست. در موتور EF7، اویل ماژول و اویل کولر هم مسیر آب و روغن را کنار هم دارند و نشتی آن‌ها همین علامت را می‌سازد. پیش از پیاده کردن سرسیلندر، با چند نشانه و دو آزمون ساده می‌شود مقصر اصلی را پیدا کرد. در این راهنما جدول تشخیص، ترتیب آزمون‌ها و قطعهٔ مناسب هر موتور را می‌بینید.

«قاطی» اصطلاح تعمیرگاهی برای مخلوط شدن روغن موتور با مایع خنک‌کننده است. گاهی روغن به مدار آب می‌رسد و گاهی آب به کارتل روغن. این دو حالت علت‌های یکسانی ندارند، پس اول باید بدانید با کدام حالت روبه‌رو هستید.

قاطی شدن آب و روغن از کجا شروع می‌شود؟

در موتورهای بنزینی رایج، سه مسیر اصلی برای این نشتی وجود دارد. ترتیب احتمال آن‌ها در هر موتور متفاوت است.

• واشر سرسیلندر: بین بلوک و سرسیلندر می‌نشیند و مجاری آب، روغن و محفظهٔ سوخت را از هم جدا می‌کند.
• اویل کولر یا اویل ماژول: روغن داغ و آب مدار خنک‌کاری از دو طرف صفحات فلزی آن عبور می‌کنند. واشرها و اورینگ‌ها این دو مسیر را از هم جدا نگه می‌دارند.
• ترک بلوک یا سرسیلندر: کمتر رخ می‌دهد و معمولاً پس از یک جوش‌آوردن شدید سراغ آن می‌روند.

اویل کولر در اصل یک مبدل گرمایی است. در موتور EF7 این هسته داخل مجموعه‌ای به نام اویل ماژول قرار دارد که پایهٔ فیلتر روغن هم هست. با فرسودگی آب‌بندهای این مجموعه، روغن و آب راهی به هم پیدا می‌کنند.

در سایپا شاهین هم اویل کولر پشت پایهٔ فیلتر روغن نصب می‌شود. برخی تعمیرکاران شاهین هشدار می‌دهند که سفت کردن بیش از حد فیلتر روغن می‌تواند پوستهٔ این مجموعه را ترک بدهد و همین علامت را بسازد.

علائم قاطی شدن آب و روغن را درست بخوانید

نکتهٔ کلیدی جهت نشتی است. وقتی موتور روشن است، فشار روغن از فشار مدار خنک‌کاری بیشتر است. بنابراین نشتی داخل اویل کولر معمولاً روغن را به داخل آب می‌فرستد. در مقابل، واشر سرسیلندر خراب اغلب گاز اگزوز را هم وارد مدار آب می‌کند.

یک حالت را با قاطی اشتباه نگیرید. در هوای سرد و مسیرهای کوتاه، زیر درب روغن گاهی لایهٔ شیری کمی جمع می‌شود. اگر روغن روی گیج سالم است و آب هم کم نمی‌شود، این لایه معمولاً از بخار آب است و خرابی قطعه‌ای را نشان نمی‌دهد.

تشخیص گام‌به‌گام قاطی شدن آب و روغن

پیاده کردن سرسیلندر کار پرهزینه‌ای است. پس این گام‌ها را به همین ترتیب جلو ببرید. گام‌های اول را خودتان هم می‌توانید انجام دهید.

گام ۱: بررسی گیج روغن و منبع انبساط

این کار را فقط وقتی موتور کاملاً سرد است انجام دهید. درب رادیاتور یا منبع انبساط را هرگز روی موتور داغ برندارید، چون مایع داغ تحت فشار بیرون می‌پاشد. رنگ روغن روی گیج و سطح آب منبع را نگاه کنید و وضعیت را یادداشت کنید.

گام ۲: آزمون گاز اگزوز در آب رادیاتور

تعمیرکار با دستگاهی به نام «بلوک‌تستر» هوای بالای منبع انبساط را از یک مایع شیمیایی عبور می‌دهد. اگر گاز اگزوز در مدار باشد، رنگ مایع تغییر می‌کند. نتیجهٔ مثبت این آزمون، واشر سرسیلندر یا ترک را جدی می‌کند.

گام ۳: آزمون کمپرس و نشت سیلندر

اگر آزمون گاز مثبت بود، تعمیرکار فشار تراکم هر سیلندر را اندازه می‌گیرد. افت فشار در یک یا دو سیلندر مجاور، محل سوختگی واشر را مشخص می‌کند. آزمون نشت سیلندر هم نشان می‌دهد هوای پرفشار از کدام مسیر فرار می‌کند.

گام ۴: بررسی اویل ماژول و اویل کولر

اگر گاز اگزوز در آب نبود و فقط روغن در مدار آب دیدید، نوبت اویل ماژول است. تعمیرکار دور مجموعه را برای نشتی بیرونی بررسی می‌کند و مدار خنک‌کاری را با پمپ فشار می‌آزماید. در بسیاری از خودروهای EF7، این مرحله پیش از سراغ سرسیلندر ارزان‌تر تمام می‌شود.

چرا بعد از تعویض واشر سرسیلندر هنوز آب و روغن قاطی است؟

این سؤال در انجمن‌های مالکان سمند و دنا بارها تکرار می‌شود. قاطی شدن آب و روغن بعد از تعمیر معمولاً یکی از این سه دلیل را دارد:

• تشخیص اشتباه: مقصر اصلی اویل ماژول بوده و واشر سرسیلندر سالم بوده است.
• دو خرابی هم‌زمان: جوش‌آوردن موتور هم به واشر آسیب می‌رساند و هم به آب‌بندهای اویل کولر.
• شست‌وشو نکردن مدار: روغن باقی‌مانده در رادیاتور، بخاری و شلنگ‌ها دوباره در منبع انبساط ظاهر می‌شود. صاحب خودرو گمان می‌کند نشتی ادامه دارد.

برای همین، آزمون گاز اگزوز پیش از هر تعمیر بزرگ ارزشش را دارد. در صدای تق‌تق موتور هم همین منطق صدق می‌کند؛ در راهنمای صدای تق‌تق استارت سرد موتور EF7 ترتیب مشابهی برای تشخیص می‌بینید.

کدام قطعه برای موتور خودروی شما مناسب است؟

اگر علت قاطی شدن آب و روغن به اویل ماژول یا اویل کولر برگشت، انتخاب قطعه به نوع موتور بستگی دارد. نسخهٔ تنفس طبیعی و نسخهٔ توربوی EF7 قطعهٔ یکسانی ندارند.

برای موتور تنفس طبیعی، اویل ماژول NA-6 یونی‌پارت گزینهٔ کامل است. برای موتور توربو، اویل ماژول TC-10 را انتخاب کنید. مالکان شاهین هم اویل کولر مخصوص سایپا شاهین را لازم دارند.

کل اویل ماژول یا فقط اویل کولر؟

اگر پوستهٔ ماژول ترک دارد یا چند آب‌بند هم‌زمان فرسوده است، تعویض کل مجموعه منطقی‌تر است. اگر بدنه سالم است و فقط هستهٔ خنک‌کن نشتی دارد، تعویض اویل کولر کافی است. تفاوت دقیق این دو قطعه را در مقالهٔ فرق اویل کولر و اویل ماژول توضیح داده‌ایم. همهٔ مدل‌ها را هم در دستهٔ خنک‌کاری و روغن‌کاری موتور پیدا می‌کنید.

پس از رفع قاطی شدن آب و روغن: شست‌وشوی مدار

تعویض قطعه فقط نیمی از کار است. روغنی که وارد مدار آب می‌شود، در رادیاتور، رادیاتور بخاری و شلنگ‌ها می‌ماند. اگر آن را خارج نکنید، هم تشخیص بعدی را گمراه می‌کند و هم به لاستیک شلنگ‌ها آسیب می‌زند.

• مایع خنک‌کننده را کامل تخلیه کنید و مدار را چند نوبت با آب و شوینده مناسب رادیاتور بشویید.
• منبع انبساط را جدا کنید و لایهٔ روغن داخل آن را پاک کنید.
• اگر در روغن هم آب دیدید، روغن و فیلتر روغن را عوض کنید و پس از مسافت کوتاهی دوباره تعویض را تکرار کنید.
• در پایان ضدیخ نو بریزید و مدار را هواگیری کنید.

نوع و مقدار روغن را طبق دفترچهٔ خودرو انتخاب کنید. اگر دفترچه در دسترس نیست، از تعمیرکار مشخصات دقیق موتور خودتان را بپرسید.

با قاطی شدن آب و روغن می‌شود رانندگی کرد؟

توصیهٔ ایمن این است که تا رفع مشکل رانندگی نکنید، یا فقط مسیر کوتاه تا تعمیرگاه را بروید. آب در روغن خاصیت روان‌کاری را از بین می‌برد و یاتاقان‌ها را در معرض سایش جدی قرار می‌دهد. روغن در آب هم توان خنک‌کاری را کم می‌کند و خطر جوش‌آوردن را بالا می‌برد.

هر جوش‌آوردن تازه می‌تواند یک خرابی ساده در اویل کولر را به آسیب واشر سرسیلندر تبدیل کند. پس هزینهٔ صبر کردن اغلب از هزینهٔ تعمیر بیشتر است.

پرسش‌های پرتکرار

از کجا بفهمم واشر سرسیلندر سوخته یا اویل کولر خراب است؟

حباب مداوم در منبع انبساط، دود سفید غلیظ و مثبت شدن آزمون گاز اگزوز به واشر سرسیلندر اشاره دارد. اگر در قاطی شدن آب و روغن فقط روغن در آب دیدید، اول اویل ماژول یا اویل کولر را بررسی کنید.

شیری شدن زیر درب روغن در زمستان یعنی قاطی؟

نه لزوماً. در هوای سرد و مسیرهای کوتاه، بخار آب زیر درب روغن جمع می‌شود. اگر روغن روی گیج سالم است و آب کم نمی‌شود، معمولاً جای نگرانی نیست.

اویل ماژول سمند به دنا پلاس توربو می‌خورد؟

خیر. موتور تنفس طبیعی با اویل ماژول NA-6 کار می‌کند و موتور توربو اویل ماژول TC-10 لازم دارد. پیش از خرید، نوع موتور خودرو را از کارت خودرو یا تعمیرکار مطمئن شوید.

بعد از تعویض اویل کولر باید مدار خنک‌کاری را شست‌وشو داد؟

بله. روغن باقی‌مانده در رادیاتور و شلنگ‌ها دوباره در منبع انبساط ظاهر می‌شود و شما را به اشتباه می‌اندازد. تخلیه، شست‌وشو و پر کردن مدار با ضدیخ نو بخشی از خود تعمیر است.